عصر روز دهم؛ ميم مثل مادر/جام جم

كار ناتمام مرحوم رسول ملاقليپور به وسيله مجتبي راعي ادامه پيدا كرد تا عصر روز دهم شكل بگيرد. فيلم اگرچه به شكل مستقيم به موضوع جنگ نميپردازد اما از دو سو به اين مقوله ربط دارد يكي اينكه درام آن به واسطه اتفاقاتي كه در جنگ ايران و عراق صورت گرفته به وجود ميآيد و دوم اينكه فضاي جنگزده عراق بعد از حمله آمريكا به آنجا نيز در پس زمينه قصه وجود دارد و حتي در برخي از مواقع وارد درام ميشود و بخشي از رخدادهاي قصه را شكل ميدهد اما در پس اين ظاهر جنگي، فيلم به مسائل عاطفي و انساني توجه كرده و در يك قصه جادهاي حس مادرانه را روي خط حادثه به تصوير ميكشد. مادري كه كودك خود را 25 سال پيش در جنگ به دست يك سرباز عراقي واميگذارد اكنون پس از فروپاشي حكومت صدام و امكان سفر به كربلا فرصت پيدا ميكند كه به جستجوي فرزندش رفته و او را پيدا كند. دختر ديگرش كه پزشك است از طريق تيمهاي هلالاحمر و براي امدادهاي پزشكي به كربلا رفته تا از طريق نشانههايي كه مادر به او داده است، خواهرش را پيدا كند. عصر روز دهم داراي وجوه مستندگونه جذابي است و مخاطب را با وضعيت عمومي عراق و زندگي روزمره آنان در ميان خون و آتش و بمبگذاري به خوبي نشان ميدهد و به ويژه تصاويري كه از منطقه دارالسلام به تصوير كشيده ميشود يكي از زيباترين سكانسهاي فيلم را به لحاظ زيباييشناسي و به شكل واقعي و مستند خلق ميكند. عصر روز دهم در واقع يك فيلم هويت گرايانه است كه فرديت آدمي را در هويت اجتماعي او بازنمايي ميكند و تاثير سرنوشت و تقدير را در شكلگيري آن به نمايش ميگذارد. مريم با خواهر عراقي خود از يك مادر متولد شدهاند اما يك حادثه و دست تقدير آنان را در دو تاريخ و فرهنگ مختلف قرار داده است كه اگر اين اتفاق نميافتاد هويت فردي آنها نيز دستخوش تغيير نميشد و تحت سلطه تقدير سياسي قرار نميگرفت. با اين حال همين هويت اجتماعي و تقدير تاريخي نيز نميتواند احساس عاطفي و روابط فطري ميان مادر و فرزند را از بين ببرد و زماني حلمه با مادرش روبرو ميشود با همه فاصلههاي زماني، جغرافيايي و فرهنگي كه ميان آنها اتفاق افتاده، اما بازهم اين كشش عاطفي آنها را به سمت يكديگر ميكشاند و رابطه مادر و فرزندي را شكل ميدهد.

البته پايانبندي فيلم تا حدود زيادي سانتيمانتالي است و فضاي احساسي آن خيلي پر رنگ شده است. ظاهرا قرار بود گلشيفته فراهاني به واسطه تجربه همكاري با ملاقليپور در ميم مثل مادر به جاي هانيه توسلي بازي كند كه احتمالا مرگ ملاقليپور سرنوشت ديگري را براي فيلم رقم زد. در ارتباط با نقش مريم و خواهرش جاي اين سوال باقي است كه چرا از يك بازيگر براي ايفاي نقش اين دو خواهر استفاده شده است در حالي كه براساس منطق داستاني فيلم آنها نبايد همسن و سال هم باشند و در فيلم هم اين مساله توضيح داده ميشود كه در زمان وقوع حادثه مريم در چه سن و سالي بوده و... اين همسني و شباهت در صورت پذيرفتني است كه آنها خواهران دو قلو بوده باشند. عصر روز دهم را ميتوان از جمله فيلمهايي دانست كه عواطف انساني و بشردوستانه را در پس ظاهر خشن و بيرحم جنگ مورد ستايش قرار ميدهد. در عين اينكه عصر روز دهم را بايد فيلمي در توصيف و تقديس مادر و ايثار و رنج مادرانه هم قلمداد كرد.

ليلا ربيعي

عصرروز دهم...